Φορτηγός, -ον

Posted: 11 Δεκεμβρίου, 2010 in Γλώσσα

Η ετυμολογία της λέξεως φορτηγός είναι φόρτος+ἄγω δηλαδή αυτός που άγει φορτίο. Στην νεοελληνική απόδοση η λέξη έχει χάσει την ετυμολογική της διαφάνεια καθώς δηλώνει το φορτηγό όχημα. Το όχημα όμως είναι αντικείμενο και ως τέτοιο δεν μπορεί να ἄγει άλλα αντικείμενα (φορτίο) από μόνο του κάτι όμως που μπορεί να κάνει ο αγωγός (οδηγός) του. Ο οδηγός επομένως του νεοελληνικού φορτηγού είναι και ο φορτηγός ή ο άγων φορτίου δια του οχήματος.

Το όχημα από την μεριά του αν του αφαιρέσουμε τον τίτλο «φορτηγό» θα πρέπει κάπως να λέγεται. Ας προσπαθήσουμε να συνθέσουμε μια λέξη που να το περιγράφει όσο το δυνατόν καλύτερα. Είναι κατ’ αρχήν όχημα εκ τού ὄχος = αυτός που περιέχει κάτι (ἔχω <- *Fεχ- = μετακινώ). Τι είδους όχημα; Είναι όχημα που φέρει φορτίο; Όχι διότι το όχημα είναι αδύνατον να δρα(sic) καθότι αντικείμενο ή τόπος. Μπορεί όμως ως αντικείμενο να είναι. Τι; Φορείον φόρτου. Θα έλεγα επομένως ότι μια λέξη για το νεοελληνικό φορτηγό είναι «φορτοφορείον όχημα» και ο οδηγός του είναι ο φορτηγός.

Μήπως όμως υπάρχει και εδώ κάποιο λάθος;

Τόσο ο φόρτος όσο και το φορείον είναι λέξεις με κοινή ρίζα το φέρω συνεπώς στην παραπάνω λέξη υπάρχει πλεονασμός του φέρω και συν τοις άλλοις η λέξις δεν είναι εύηχη. Μπορούμε όμως να εισάγουμε τη λέξη ἄχθος (βάρος, φορτίο) ως συνθετικό ώστε να σχηματίσουμε το «αχθοφορείον όχημα».

Όταν λοιπόν αναφερόμαστε στους φορτηγατζήδες μπορούμε ίσως να τους αποκαλούμε σκέτο φορτηγούς ή αγωγείς ἄχθοφορείων οχημάτων. Όταν το άχθος είναι λαός τότε μιλάμε για λεωφορείον, για ασθενείς: ασθενοφορείον όχημα κλπ.

Από τη στιγμή βέβαια που το όχημα έχει άξονες μπορούμε να μιλάμε για άμαξα (ἅμα-αξος: μαζί με άξονα) με φορτίο ή φορτίς άμαξα και ο φορτηγός, αμαξεύς (ή αμαξέας) φορτίδος ή αγωγός φορτίδος αμάξης. Στην αρχαιότητα τα εμπορεύματα μεταφέρονταν κατά αποκλειστικότητα με πλοία και η φορτίς αφορούσε τις νῆες (πλοία) σήμερα όμως μπορεί να αφορά αμάξη, αεροπλάνο, συρμό κλπ

Advertisements
σχόλια
  1. Ὁ/ἡ gaubiu γράφει:

    Ενστάσεις:

    1. Ο Τριανταφυλλίδης λημματογραφεί τον αρχαίο φορτηγό ως εκείνο που μεταφέρει φορτίο, όχι εκείνο που το οδηγεί. Επίσης, στα νέα ελληνικά, το επίθετο φορτηγός δεν αναφέρεται σε ανθρώπους αλλά σε ζώα και αντικείμενα (η δε χρήση του στο αρσενικό είναι σπάνια, νομίζω). Μήπως συνέβαινε το ίδιο και στα αρχαία; Ξέρουμε κάποια χρήση του φορτηγός σε αρχαίο κείμενο που να αναφέρεται σε άνθρωπο;

    2. Διαφωνώ με το αχθοφορείο, (και) λόγω αχθοφόρου.

    3. Η ρομποτική έχει αναπτυχθεί τόσο ώστε αναμφίβολα ένα αντικείμενο μπορεί πλέον να οδηγήσει άλλα αντικείμενα κάπου. Το ότι είναι προγραμματισμένο από μας να το κάνει δεν αναιρεί το γεγονός ότι τα οδηγεί. Εκτός αυτού, όμως, τα άστρα (αντικείμενα) οδηγούσαν τους αρχαίους σε κάποια κατεύθυνση. Ποιό ρήμα θα χρησιμοποιούσαν σ’ αυτή την περίπτωση;

    4. Γιατί αγωγός φορτίδας και όχι οδηγός; Και η φορτίδα καλά είναι εκεί που είναι, γιατί να την αναστήσουμε κακοποιώντας την κατάληξή της; (γιατί, φυσικά, μιας και δεν πρόκειται για κύριο όνομα, δεν γίνεται να κρατήσουμε το θυληκό -ις στα νεοελληνικά και μοιραία θα γίνει “η φορτίδα”).

  2. Ὁ/ἡ gaubiu γράφει:

    Για τις σημασίες του άγω στα αρχαία, δες και εδώ: http://www.greek-language.gr/greekLang/ancient_greek/tools/lexicon/lemma.html?id=6.

    Η δεύτερη σημασία του (σαν ενεργητικό) είναι “μεταφέρω”.

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google+. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...