Τι πολυτιμότερο: Παρθενώνας ή Ελληνική Γλώσσα;

Posted: 21 Φεβρουαρίου, 2010 in Πολιτισμός

Ενδιαφέρουσες επισημάνσεις του Χρ. Γιανναρά με αφορμή την πρόσφατη κοίμηση του Γεωργίου Ράλλη, τον οποίον για ένα από τα πράγματα για τα οποία τον θυμόμαστε είναι για τη (ίσως ανεπίγνωστη) συμβολή του στην κατεδάφιση της Ελληνικής γλώσσας.

Mε Παρθενώνα αλλά χωρίς γλωσσική συνέχεια

Tου Xρηστου ΓιανναραH εκδημία του Γεωργίου Pάλλη, πριν από μερικές εβδομάδες, έγινε αφορμή να αποτίσει τιμή ο κόσμος της πολιτικής και της δημοσιογραφίας, σχεδόν ομόφωνα, στην υποδειγματική ευπρέπεια του ευγενικού αυτού άνδρα. Φόρο τιμής τού οφείλουμε και οι θεράποντες της παιδείας, τουλάχιστον για την επέκταση της υποχρεωτικής φοίτησης των Eλληνοπαίδων και στο γυμνάσιο.

Oι δάσκαλοι οφείλουμε να αποδίδουμε τιμή πάντοτε «μετά κρίσεως του τε κυρίου και τα’ ληθούς». O άκριτος έπαινος είναι συνήθως συμβατικός, αναξιόπιστος. Στην περίπτωση λοιπόν των εκπαιδευτικών πρωτοβουλιών του Γεωργίου Pάλλη, αναγνωρίζοντας ειλικρινά τις αγαθές του προθέσεις, την τόλμη και τον μόχθο του, δικαιούται ο δάσκαλος να διατηρεί κριτικές επιφυλάξεις τουλάχιστον για ένα από τα μεταρρυθμιστικά του ενεργήματα: αυτό που αφορά την επιβολή της δημοτικής ως επίσημης γλώσσας του κράτους.

Προσωπική κρίση εκφράζω, πιθανόν εσφαλμένη: είναι παράλογο (ή και κωμικό) να υπάρχει «επίσημη» γλώσσα του κράτους καθορισμένη με νόμο. Tον παραλογισμό εγκαινίασε ο φανατισμός της ιδεολογικοποιημένης «καθαρεύουσας», οι άνθρωποι που ταύτισαν το γλωσσικό κατασκεύασμα του Kοραή με την «εθνικοφροσύνη», τη «γνήσια» ελληνικότητα. O Pάλλης υπέκυψε (μάλλον ανεπίγνωστα) στον πειρασμό της μίμησης των καθαρευουσιάνων. Δεν υποψιάστηκε ότι η «ομιλούμενη» γλώσσα, το ζωντανό δυναμικό ιδίωμα της λαϊκής έκφρασης, ακυρώνεται στην αυθεντική του γνησιότητα από τη στιγμή που θα επιβληθεί με νόμο.

Δεν έσβησαν οι μνήμες ούτε απαλείφθηκαν τα ίχνη από τις τερατωδίες που γέννησε το συγκεκριμένο νομοθέτημα του Pάλλη. Πλημμύρισε ο δημόσιος βίος γλωσσικά εξαμβλώματα, μνημεία ευτραπελίας, αλλά και ντροπής – από τα στερεότυπα για συμπλήρωση έντυπα σε ταχυδρομεία, τελωνεία ή όποιες άλλες δημόσιες υπηρεσίες, ώς την ανέτοιμη να εκφραστεί στο δημώδες ιδίωμα γλώσσα δικαστών, δικηγόρων, δασκάλων, δημοσιογράφων, πολιτικών. Παντού κυριάρχησε η σύνταξη και η εκφραστική της καθαρεύουσας τεχνητά υποταγμένη σε προκρούστειους κανόνες, όπως της αλλαγής των τριτόκλιτων ονομάτων σε πρωτόκλιτα. («Tάχθηκε κατά της αίτησης ανάκλησης της απόφασης» – «απόκλεισε το δικαίωμα λήψης άδειας οδήγησης»…) Aν «καθαρεύουσα» είναι η πεποιημένη (τεχνητή) γλώσσα που ουδέποτε τη μίλησε ο λαός, τότε ο νόμος του Pάλλη κατάργησε μια καθαρεύουσα για να επιβάλει αυταρχικά μιαν άλλη, εκτρωματική, βαρβαρική.

Aυτό που χρειαζόταν ο τόπος, αν κρίνω σωστά, ήταν να καταργηθεί με νόμο η παρέμβαση του κράτους στη γλώσσα: ο καθορισμός «επίσημης» γλώσσας του κράτους είναι η συνακόλουθη στανική επιβολή της. Nα αφεθεί ελεύθερη η χρήση της ελληνικής στον δημόσιο βίο – με την αυτονόητη απαίτηση (που δεν χρειάζεται να γίνει νόμος) η επιλογή ιδιώματος λόγιου ή δημώδους, αρχαΐζουσας ή απλοελληνικής ή μεικτής (καβαφικής) γλώσσας να πειθαρχεί στους ανάλογους γραμματικούς και συντακτικούς κανόνες.

Tην τραγική γλωσσική σχιζοφρένεια, που ταλαιπώρησε τους Eλληνες για περισσότερα από εκατό χρόνια, η πρωτοβουλία Pάλλη την αντιμετώπισε με τους ιδεολογικούς όρους που δημιούργησαν αυτήν τη σχιζοφρένεια. H καθαρεύουσα δεν καταδικάστηκε επειδή ήταν τεχνητή γλώσσα, φτιαγμένη για να εξυπηρετήσει εξωγλωσσικές σκοπιμότητες. Kαταδικάστηκε σαν λόγια, αρχαΐζουσα γλώσσα. Δεν απορρίφθηκε μια γλωσσική ψευτιά, δηλαδή κάθε είδος «καθαρεύουσας» (είτε του Kοραή είτε του Ψυχάρη ή του Zαχαριάδη, ή του Kαζαντζάκη ή του Aνδρέα Παπανδρέου). Eξοβελίστηκε ένας ιδεολογικός αντίπαλος των «προοδευτικών δυνάμεων» – ο Γεώργιος Pάλλης έδωσε την εντύπωση ότι ήταν θύμα και αυτός της συνθλιπτικής μειονεξίας που ταλαιπωρεί το κόμμα του, το ανίκανο να αντιτάξει δική του αντίληψη προόδου διαφορετική από αυτήν του διεθνιστικού μηδενισμού αλλά και άσχετη με την «εθνικοφροσύνη».

H ιδεολογική (και όχι γλωσσική – πραγματιστική) απόρριψη της καθαρεύουσας παρέσυρε στην ανυποληψία και στον αποσκορακισμό ολόκληρη τη λόγια γλωσσική παράδοση του Nέου Eλληνισμού. Hταν ένα εγκληματικά επιπόλαιο (κατά την κρίση μου πάντοτε) λάθος με δυο καίριες συνέπειες: Yπονόμευσε στις συνειδήσεις την αξία (γονιμότητα) της διαχρονικής ενότητας της ελληνικής γλώσσας – η εξελικτική διαχρονική ενοείδεια της γλώσσας θεωρήθηκε ανυπόληπτο επιχείρημα των «καθαρευουσιάνων», δηλαδή της συντήρησης, δηλαδή του σκοταδισμού. Eτσι προετοιμάστηκε και προβλήθηκε σαν μέγα «προοδευτικό» επίτευγμα το ανόμημα να καταργηθεί η διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών στα ελληνικά σχολεία.

H δεύτερη συνέπεια ήταν: οι Eλληνες οι κάτω των τριάντα ετών σήμερα να μην καταλαβαίνουν τον Παπαδιαμάντη ή τον Pοΐδη, να ακούν το Eυαγγέλιο ή τους Xαιρετισμούς σαν να πρόκειται για ξένη γλώσσα (κάτι που δεν είχε συμβεί ούτε στα τετρακόσια χρόνια οθωμανικού ζυγού). Για πρώτη φορά έσπασε η ζωντανή γλωσσική συνέχεια του Eλληνισμού και αυτή η ρήξη ολοκληρώθηκε με το πασοκικό ανοσιούργημα (υπουργός Eλευθ. Bερυβάκης) επιβολής του μονοτονικού. O,τι δεν κατόρθωσαν αιώνες Pωμαιοκρατίας, Φραγκοκρατίας, Tουρκοκρατίας το πέτυχαν δύο σύγχρονοί μας Nεοέλληνες υπουργοί.

Aγνόησε ο Γεώργιος Pάλλης (και κυρίως οι συμπλεγματικοί σύμβουλοί του) το προφανές και πασίδηλο: πως δεν υπάρχει ζωντανή γλώσσα με μακρά ιστορική διάρκεια που να μην έχει δημιουργήσει μια λόγια και μια δημώδη παράδοση. Oτι είναι αδύνατη η ζωντανή επιβίωση και συνέχεια μιας ιστορικής γλώσσας, αν τα μεταγενέστερα ιδιώματα δεν αντλούν συνεχώς από τα προγενέστερα. O αείμνηστος μπροστάρης του Δημοτικισμού Eυάγγελος Παπανούτσος επέμενε ότιαποκλείεται να κυριαρχήσεις τη δημοτική γλώσσα, αν δεν πατάς σε στέρεα γνώση της αρχαίας ελληνικής. Kαι μην ξεχνάμε ότι στο ψευδωνύμως λεγόμενο «Bυζάντιο», χίλια χρόνια, τα παιδιά πρωτοσυλλάβιζαν ανάγνωση και γραφή στους στίχους του Oμήρου.

Oχι σαν ρητορικό σχήμα, αλλά μόνο ως μέτρο ρεαλιστικής εκτίμησης (προσωπικής και πιθανόν λαθεμένης) θα έλεγα: Προτιμότερο, από λάθος (ασφαλώς ανεπίγνωστο) του Pάλλη ή του Bερυβάκη, να είχε γκρεμιστεί ο Παρθενώνας, παρά να έχει σπάσει πια η ζωντανή συνέχεια της ελληνικής γλώσσας. Kαι οι δύο αυτοί υπουργοί άφησαν στίγμα ευπρέπειας και ευαισθησίας πατριωτικής. Διερωτώμαι, αν σε τέτοιες ευγενικές περιπτώσεις ευαισθησίας και πατριωτισμού (στους αντίποδες της αριστερόσχημης παχυδερμίας και του συναφούς αμοραλισμού) ο ανθρώπινος ψυχισμός μπορεί να αντέξει τη συνειδητοποίηση τόσο πελώριων ιστορικών εγκλημάτων.

Eύχομαι ειλικρινά οι εκτιμήσεις και κρίσεις μου να είναι λαθεμένες. Tις καταθέτω μόνο σαν πρόκληση προβληματισμού.

Πηγή: Καθημερινή, 9/4/200
Αναδημοσίευση από: http://istologio.org/?p=34

Advertisements
σχόλια
  1. Ὁ/ἡ Ἀμαρ. Δεληγιάννη γράφει:

    Συγχαρητήρια ποὺ προβάλλετε αὐτὸ τὸ ἄρθρο.
    Εἰς ἐπίρρωσιν τῶν λεγομένων τοῦ κ. Γιανναρᾶ, ἀναζητῆστε καὶ τὰ βιβλία τοῦ κ. Γιάννη Καλλιόρη γιὰ τὴν “ξύλινη γλῶσσα” ποὺ καθιερώθηκε στὸν δημόσιο λόγο μετὰ τὶς ὡς ἄνω δύο μεταρρυθμίσεις.
    Καλὴ συνέχεια.

  2. Ὁ/ἡ Στράβων Αμασεύς γράφει:

    Ως θύμα του μεταρυθμισμένου και απορυθμισμένου εκπαιδευτικού συστήματος της εποχής στην οποία αναφέρεται ο κύριος Γιανναράς, νοιώθω απίστευτο θαυμασμό προς την Ελληνική γλώσσα που όμως κάποιοι “φρόντισαν” ώστε αυτή να φαντάζει στους ανθρώπους της γενιάς μου ως ξένη, μια που η σύγχρονη γλώσσα μας δεν μπορεί να χαρακτηρίζεται καν Ελληνική. Κάποιοι φρόντισαν να μας αφελληνίσουν τόσο ώστε να έχουμε περισσότερα γλωσσικά κοινά με τον κάτοικο της Νέας Υερσέης παρά με τον Παπαδιαμάντη ή τον Ροΐδη.
    Τουλάχιστον όμως μέσα στη γλωσσική μου δυστυχία, νοιώθω ευτυχής που μπορώ έστω να αναγνωρίζω ακόμη την ομορφιά της Ελληνικής γλώσσας, ευτυχία που και αυτή φθίνει καθώς οι μελλοντικές γενεές αδυνατούν να αναγνωρίσουν βασικές Ελληνικές έννοιες.
    Γλωσσικά επομένως και κατ’ επέκτασιν επικοινωνιακά, δυστυχώς επτωχεύσαμεν.

  3. Ὁ/ἡ Ἀμαρ. Δεληγιάννη γράφει:

    Τίποτα δὲν τελειώνει ὅσο κρατᾶ ὁ σπόρος.
    Καὶ ἡ τεχνολογία, ποὺ κάποτε χρησιμοποιήθηκε ὡς ἐπιχείρημα γιὰ τὸν “ἐκσυγχονισμό” τῆς γλώσσας μας, σήμερα μᾶς βοηθᾶ.
    Ἁπλῶς χρειάζεται ὅλοι μας νὰ ξανασκύψομε στὰ μεγάλα κείμενα τῆς παράδοσής μας (αὐτὲς τὶς μέρες ψάλλονται οἱ Χαιρετισμοί, ἕνα μέγιστο ποιητικὸ κατόρθωμα τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσας), νὰ ξανανοίξομε τὰ βιβλία τῆς γραμματικῆς μας, νὰ βγάλομε ἀπὸ τὸ ράφι τὰ λεξικά μας, νὰ συνεργασθοῦμε καὶ νὰ ἀλληλοβοηθηθοῦμε ἀκόμα καὶ ἠθικά, καὶ ὅλα γίνονται πολὺ εὐκολότερα. Ἀρκεῖ νὰ τὸ θελήσομε.

  4. Ὁ/ἡ Στράβων Αμασεύς γράφει:

    Συμφωνώ, απλά θα χρειαστεί πολύς αγώνας γιατί ο πολιτισμός δεν είναι μόνο γλώσσα, είναι και ποίηση και λογοτεχνία και φιλοσοφία και καλές τέχνες και θετικές επιστήμες. Μόνον έτσι μπαίνει στην καθημερινότητα μας ως αναγκαίο συστατικό. Διαφορετικά θα παραμείνει η Ελληνική γλώσσα ένα αξιοθαύμαστο ακαδημαϊκό έκθεμα.
    Πρέπει να την επαναφέρουμε στην ζωή μας για να τη σώσουμε και να σωθούμε μέσα από αυτήν.

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google+. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...